Bir metinde aynı kelime hiç tekrar etmeyebilir, ama aynı düşünce beş kez söylenmiş olabilir. Ben yapay zekâ taslaklarını düzenlerken kelime çeşitliliğinin bu durumu gizleyebildiğini düşünüyorum. Akıcı geçişler, yeni bilgi gelmediğini fark etmeyi zorlaştırabilir.
Paragrafın yaptığı işi adlandırın
Her paragrafın yanına kısa bir not düşerim: tanım, örnek, karşılaştırma, gerekçe veya uygulama. Arka arkaya üç paragraf aynı gerekçeyi başka kelimelerle anlatıyorsa bunları birleştirmeyi değerlendiririm.
Bu yöntem metni otomatik olarak kısaltmak için değildir. Boşalan alan, eksik bir açıklama veya gerçekten yararlı bir örnek için kullanılabilir. Ama yalnızca uzun görünmesi amacıyla yeni cümleler eklemem.
Giriş ve sonuç aynı işi mi yapıyor?
Son bölüm bazen bütün yazıyı yeniden anlatır ve yeni bir karar sunmaz. Okurun neyi düşüneceğini veya uygulayacağını netleştiren kısa bir kapanış daha değerli olabilir. Her yazının sonunda aynı “önemli olan” cümlesine ihtiyaç yoktur.
Girişte de genel dünyanın hızla değiştiğini anlatan bir paragraf yerine doğrudan konuya ait gözlem kullanılabilir. Metin başlamadan önce yapılan uzun hazırlık, okurun sorusunu geciktirir.
Bir yayın içindeki tekrarlar
Tek bir yazı temiz olsa bile ardışık yazılar aynı sırayı izleyebilir: genel giriş, üç ilke, kurgusal örnek, aynı kapanış. Taslak seçimi sırasında yalnızca metnin kendisini değil komşu yayınlarla benzerliğini de düşünürüm.
Konu bir karşılaştırma istiyorsa karşılaştırma yaparım; süreçse adımlara bölerim; bir yanlış varsayımı tartışıyorsa doğrudan o varsayımla açarım. Yapıyı değiştirmek, yalnızca başlıkların yerini değiştirmek değildir.
Son prova: bu paragraf çıkarsa ne kaybolur?
Cevap yalnızca vurgu ise o vurgunun gerçekten gerekli olup olmadığını sorarım. Bazı tekrarlar öğretici olabilir; temel ayrımın farklı örnekte uygulanması yeni anlam taşıyabilir. Bütün tekrarları mekanik olarak silmem.
Ben düzenlemenin hedefini daha kısa metin olarak değil, her bölümün okura yeni bir açıklık kazandırması olarak koyuyorum. Böylece uzunluk içerikten doğar, içerik uzunluğu doldurmak için üretilmez.