Bir özetin içindeki bütün cümleler doğru olabilir ve yine de asıl metni yanlış anlamamıza neden olabilir. Çünkü seçim de bir yorumdur. Ben özet kontrolünde yalnızca yanlış eklenmiş bilgiye değil, anlamı değiştiren eksiltmelere bakarım.
Koşul çıkarılmış mı?
Bir öneri belirli bir ekip büyüklüğü veya kaynak düzeyi için yapılmış olabilir. Özet yalnızca öneriyi koruduğunda, koşullu bir düşünce genel kurala dönüşür. Bu nedenle önerinin hangi durumda geçerli olduğunu özellikle ararım.
Kurgusal bir araştırma notunda “küçük örneklemde gözlenen” ifadesi çıkarılırsa sonuç daha güçlü görünür. Sözcük azaltılmıştır, ama kesinlik artmıştır. Bu bir editoryal değişikliktir.
Karşıt görüş görünür mü?
Asıl metin bir yaklaşımın hem yararını hem sınırını anlatıyorsa özet yalnızca yararı seçmemeli. Tartışmanın açık kalan kısmı bazen sonuç cümlesinden daha önemlidir. Özellikle karar verecek kişi için bu sınırın bilinmesi gerekir.
Ben özetin tek bir bakış açısını daha baskın hâle getirip getirmediğini incelerim. Dengeli olmak her görüşe eşit yer vermek değil, kaynağın kurduğu ilişkiyi korumaktır.
Amaç değişince özet de değişir
Yöneticiye karar seçenekleri sunmakla yeni editöre konu tanıtmak aynı özet görevini oluşturmaz. İlki risk ve seçenekleri, ikincisi kavramları öne çıkarabilir. İyi bir brief özetin kimin hangi işi için hazırlandığını söylemelidir.
Ancak amaca göre seçmek, kaynağın söylemediğini eklemek değildir. Özet ile yorum ayrı işaretlenmelidir. Okur nerede kaynağı, nerede editörün çıkarımını okuduğunu anlayabilmelidir.
Küçük bir ters kontrol
Özeti okuyan birinin hangi kararı verebileceğini düşünürüm. Sonra asıl metne dönüp bu kararın kaynak tarafından gerçekten desteklenip desteklenmediğini incelerim. Aradaki fark, hangi koşulun geri eklenmesi gerektiğini gösterebilir.
Ben iyi özeti en kısa metin olarak değil, gerekli ayrımları kaybetmeden daha kolay kullanılabilen metin olarak tanımlıyorum.